Rondzwerven
Door: Margot de Greef
Blijf op de hoogte en volg Margot
26 November 2019 | Argentinië, Buenos Aires
Een schrijven over mijn rondzwerven van de afgelopen twee maanden.
Zaterdag 7 september bracht oud-collega William me naar het vliegveld van Port-au-Prince, vanwaar ik via Miami naar Havana, Cuba, vloog. Vliegend over de rustig ogende eilanden van de Bahamas is het moeilijk voor te stellen dat daar kortgeleden orkaan Dorian veel verwoesting veroorzaakte. Van Miami naar Havana keken we uit op een lange, smalle strook met een weg door zee, met lichtjes van hier en daar groepen huizen. Bij aankomst stond ik meer dan een uur in de rij bij immigratie. De hele hal was inmiddels leeg en ik bleef alleen over. Ik had een kopie van een visum en het origineel moest bij de immigratie zijn daar op het vliegveld. Uiteindelijk kreeg ik het originele visum inderdaad in m’n paspoort. Iemand van Consejo de Iglesias de Cuba wachtte me op maar zei dat er nog twee mensen aan zouden komen, dus ik moest buiten op een bankje zitten wachten, kijkend naar de oude auto’s en me erover verwonderend dat ik daar om 11 uur ’s avonds zomaar buiten kan zitten op een bankje, in m’n eentje. Na twee uur wachten kwamen de andere gasten uit Mexico en Honduras ook aan en konden we eindelijk naar het kantoor van Consejo de Iglesias de Cuba, waar ik direct in bed plofte.
De volgende ochtend na het ontbijt gingen we een eindje wandelen. We hadden drie tijdstippen doorgekregen hoe laat we opgehaald zouden worden maar de uiteindelijke conclusie was 1 uur. We liepen naar zee, waar mensen lagen te dobberen en duiken. Hartstikke schoon, helder water. Wat een verschil met Haïti. Helemaal geen stadgevoel of onveilig gevoel. Oude auto’s op straat. Karl Marx theater. Mooie, karaktervolle, oude gebouwen, maar ook afgetakelde gebouwen. Verderop moderne hoogbouw. Een onbewoond flatgebouw aan zee, tegenover een nieuw commercieel centrum. Binnen aan de muur hing een portret van Fidel Castro met een leus over de revolutie. Overal in het straatbeeld zijn revolutie uitspraken te lezen.
Toen we nog mooi op tijd terugkwamen bij het kantoor, bleek de chauffeur al sinds half 12 op ons te staan wachten. Dus we vertrokken direct, weer naar het vliegveld om de rest van de groep op te halen. Daar hebben we drie uren zitten wachten. Een van de passagiers was vastgehouden omdat ze documenten bij zich had voor de training en ze kreeg te horen dat organisaties soms anti-revolutionaire documenten meebrengen.
Eindelijk konden we dan verder naar Varadero. We reden langs zee, door dorpen, Matanzas, gedurig mooi uitzicht, een brug over een vallei. Zo kwamen we aan bij hotel Meliã Varadero, op een schiereiland, een smalle landstrook met zee aan beide kanten.
Het was al avond en het programma begon meteen. Zoekend naar de zaal, kwam ik buiten terecht, waar de lucht heel mooi oranje kleurde tussen de palmbomen aan zee. We werden welkom geheten door Consejo de Iglesias de Cuba, een lid van ACT Alliance in Cuba, evenals iemand van de Verenigde Naties.
De volgende ochtend ging de training echt van start. Het was een training over het Sphere handboek, internationale standaarden voor het handelen na een ramp. Deelnemers werden opgeleid als trainers over Sphere. Een internationaal gezelschap, met facilitatoren uit Guatemala, Zwitserland, Cuba en deelnemers uit El Salvador, Nicaragua, Cuba, Mexico, Amerika, Honduras, Guatemala, Colombia, Dominicaanse Republiek en Haïti.
Er werd gesproken over de context van Cuba en natuurlijk ook het embargo, over religie/spiritualiteit en broederlijke gemeenschap, de geschiedenis van Consejo de Iglesias de Cuba, opgericht in 1941. Jarenlang hebben ze zich ingezet voor veranderingen in het beleid op het gebied van gezondheid, milieu, religie, integratie van mensen met een handicap. Geen eenvoudige opgave met een regering die dit als een bedreiging zag en kerken die het niet als hun taak beschouwden.
Er werd gesproken over management van risico’s en ontwikkeling. Elke deelnemer ontving een Sphere handboek. In 1997 zijn voor het eerst de Sphere standaarden opgesteld, gebaseerd op het recht op een waardig leven, het recht op hulpverlening en het recht op verlichting in menselijk lijden.
In de pauze of ’s avonds liep ik een eindje langs het strand, beide kanten op totdat ik niet verder kon. Pal achter het hotel zijn rotsen/koraalrif en een eindje verderop een zandstrand. Prachtig, verschillende tinten blauw, schepen op het water, palmbomen. Aan het eind van de dag mooie zonsondergang boven zee. Even uitwaaien. Een schoonmaakster liet een briefje voor me achter om me een prettige dag te wensen en een geloofsgroet over te brengen, omdat ze mijn Bijbel had zien liggen. Het zijn de kleine dingen.
Het waren lange dagen. ’s Ochtends om half 8 begonnen we met groepswerk in het restaurant om een presentatie voor te bereiden over een ons toegewezen thema. We leerden over humanitaire normen, principes omtrent bescherming, onderwijs aan volwassenen, kwaliteit, verantwoording, deelname. Elke avond was er een programma in het hotel, met muziek of dans.
Het Sphere handboek bevat richtlijnen op het gebied van water, gezondheid, onderdak en voedsel. Afgezien van inhoudelijke kennis, leerden we ook presentatievaardigheden. Daarom moesten we zowel individueel als in groepsverband presenteren. Als groep presenteerden we over lesplannen en methodologieën. Deelnemers waren creatief en gebruikten allerlei manieren om een ieder te betrekken en tot denkten te zetten. Leerzaam, interessant, intensief. Een andere groep presenteerde een sessie over onderwijsmethodes en technieken. De eerste reeks individuele presentaties ging over eigen gekozen onderwerpen, de tweede reeks over de ‘essentiële humanitaire standaard’ en de daarbij horende verplichtingen over passende hulpverlening.
Een van de laatste dagen was ‘praktijkdag’. Met een oude schoolbus voorzien van teksten van solidariteit tussen Amerika/Canada en Cuba reden we naar het dorp Guásima. Daar werden we bij een kerk ontvangen, die in de jaren van de revolutie gesloten was en in 1996 wederom geopend is. Gezeten in een bunker/schuilplaats spraken we over water en sanitaire voorzieningen voor een vluchtelingengezin. We moesten ook water halen, om te berekenen hoe lang het duurde om een minimum hoeveelheid water beschikbaar te stellen. Een emmer water op het hoofd dus. Bij de volgende ‘stop’ van voedsel berekenden we hoeveel calorieën er in een voorraad etenswaren zat en hoelang een gezin daarvan rond kan komen. Als derde opdracht deelden we een kerkzaal in als tijdelijke opvang en tot slot bespraken we gezondheid en mogelijke risicofactoren, zoals vliegen en rondslingerend afval. Op die bijna laatste dag heb ik eindelijk een duik in zee genomen. Dat viel nog niet mee, gezien de hoge golven die ons heen en weer slingerden in het water. Donkere wolken kwamen langzaam bovendrijven.
De twee laatste dagen waren er afgevaardigden van het regiokantoor van ACT Alliance en het hoofdkantoor in Genève evenals andere speciale genodigden. Ze vertelden over het werk van ACT Alliance in de regio en relaties tussen overheid en de maatschappij. Er werd gesproken over onze rol als toekomstige facilitatoren van training sessies en per land moesten we ons plan presenteren op wat voor manier we vervolg gaan geven aan deze training. Ik presenteerde samen met iemand die voor Christian Aid werkt in Haïti.
Die dag keerden we terug naar de hoofdstad, Havana. Vanuit de bus zicht op zee, de hoogste brug van Cuba, zo nu en dan een vergezicht op groene bergen, een lange rij bij een benzinepomp, oude auto’s, ‘reclame’ voor revolutie. Op een stadium stond geschreven: ‘socialisme of de dood’. We reden een tunnel in en toen we eruit kwamen, waren we opeens in hartje Havana, met zich op de zee en een fort. Toen reden we algauw langs Hotel Nacional de Cuba, een historisch pand, een monument, een hotel waar beroemdheden en bandieten verbleven. Daar zou de laatste activiteit plaatsvinden. Een indrukwekkend gebouw en mooi in oude stijl gehouden, inclusief de liften. Vanaf de achterkant kijk je uit op de ‘malecon’, een boulevard langs zee. Ik maakte een ommetje en kwam uit op die malecon, een voetpad en autoweg langs de zee. Een tijd naar de ondergaande zon staan kijken die de lucht mooi oranje, geel en rood kleurde. De lichten gingen aan, de auto’s tuffen rond met hun mooie geluid. Een imponerend hotel op een rots.
We verkeerden in interessant gezelschap. Een Guatemalteek vertelde dat zijn moedertaal, het Mam, een van de moeilijkste talen is omdat er veel keelgeluiden bij zitten. In Guatemala zijn 20 Maya talen en nog 4 andere talen maar alleen Spaans is officieel. Er scheen die avond nog een show te zijn van Cubaanse muziek en dans maar helaas was dat niet goed gecommuniceerd waardoor ik er niet van op de hoogte was. De volgende ochtend bij het ontbijt werd er gitaar en viool gespeeld.
De afsluitende ceremonie vond plaats in gezelschap van vele genodigden. Het was de officiële lancering van de herziene versie van het Sphere handboek in het Spaans. Mensen van Consejo de Iglesias de Cuba spraken, van ACT Alliance, van een inter-gouvernementele organisatie, van Sphere, facilitatoren van de training. Toespraken dus. Ik keek geïnteresseerd toe hoe een ober met z’n ene arm netjes achter z’n rug, zoetigheid op schoteltjes plaatste, de andere, gehandschoende hand daarvoor gebruikend. Tijdens de ceremonie vond ook de diploma uitreiking plaats. Per land werden we naar voren geroepen. Daarna spraken drie deelnemers een dankwoord uit.
Daarmee sloten we een samenzijn en training van 10 dagen af. Er werd goed en actief deelgenomen aan de training en sindsdien hebben al meerdere deelnemers de opgedane kennis gedeeld met anderen. Aangenaam gezelschap.
Diezelfde middag, 16 september, vertrokken de meeste deelnemers naar het vliegveld. Ik zou met een tussenstop in Miami terugvliegen naar Haïti. Er waren echter protesten uitgebroken in Haïti de dag ervoor en een nieuwe reeks protesten om het ‘land op slot’ te houden was aangekondigd, waardoor ik niet van het vliegveld af zou kunnen komen. Ik verzette m’n aansluiting naar de 20e en we besloten dat ik tot die tijd in Miami zou blijven.
Aangezien ik een avondvlucht had, ging ik nog even een eindje wandelen. Ik liep langs een monument van generaal José Miguel Gómez, langs militaire punten, het plein van de revolutie met gedenkteken van José Martí en afbeeldingen van Che Guevara en Fidel Castro. De oude auto’s blijven interessant om te zien. Het zijn ook veel mooie, oude gebouwen, hoewel sommige niet goed zijn onderhouden.
Toen we naar het vliegveld reden, werden we twee keer aangehouden door de politie, die passagiers bij ons wou laten instappen. Nadat de chauffeur had uitgelegd dat hij mij, een buitenlander, naar het vliegveld ging brengen, lieten ze hem gaan. Er reden minder bussen en er stonden veel mensen te wachten bij de stations omdat er tekort was aan brandstof.
Na een korte vlucht, van minder dan een uur tijd, waren we van Havana weer in Miami. Het blijft bizar dat er zo’n wereld van verschil zit tussen drie plaatsen/landen die zo dichtbij elkaar liggen; Cuba, Amerika, Haïti.
Het was al laat toen ik aankwam. De volgende dag verhuisde ik naar een ander hotel, op loopafstand van het kantoor van Church World Service. Het kantoor in Miami houdt zich bezig met werken met migranten en vluchtelingen. Ik werd er hartelijk ontvangen. Ze deelden verhalen over migranten die asiel aanvragen en maanden opgesloten zitten in detentiecentra, over kinderen die van hun ouders worden gescheiden en afzonderlijk opgesloten. Eind 2016 was ik ook op dit kantoor en nu had ik opnieuw de gelegenheid om een presentatie te houden voor de staf, die met belangstelling luisterde en vragen stelde over ons werk in Haïti. Het is goed om bij zo’n grote organisatie meer van elkaars werk wereldwijd te horen.
Intussen ging mijn collega Rony in Haïti op pad met een motortaxi, aangezien hij wegens de wegblokkades niet met de auto erop uit kon. Het regende en de motor slipte en viel. De volgende dag ging hij drie klinieken langs maar die waren gesloten. Pas na twee dagen vond hij een kliniek met arts en vervolgens heeft hij drie weken met z’n knie in het verband gezeten. Ook een medewerker van partnerorganisatie GRADAID kreeg een motorongeluk. Hij moest door de scan maar dat kan alleen in Port-au-Prince en hij woont in het Noordwesten. Wegens de wegblokkades was transport naar de hoofdstad niet mogelijk. Inmiddels is het hem gelukt om via de noordelijke grens naar de Dominicaanse Republiek te reizen voor verdere gezondheidszorg. De controle aan de grens met de Dominicaanse Republiek is toegenomen. Het land is bang voor een extra influx van Haïtianen die de huidige situatie ontvluchten.
Ik had mijn ticket omgezet naar vrijdag, maar transport vanaf het vliegveld was nog steeds niet mogelijk, dus werden de plannen weer gewijzigd. In plaats daarvan vloog ik zaterdag 21 september naar de Dominicaanse Republiek, om in ieder geval dichterbij te zijn en op hetzelfde eiland. De onzekerheid van wanneer en hoe verder is slopend. Er wonen veel Haïtianen in Miami en ik kreeg voor twee mensen een pakketje mee. De turbulentie onderweg was zodanig dat passagiers oh en ah riepen en mijn buurvrouw begon te bidden.
In Santo Domingo wandelde ik in het weekend langs de malecon, langs de zee en door het oude stadsdeel met z’n mooie gebouwen. Ik vond het gewoon fijn om te kunnen lopen. Zo jammer dat Haïti niet zoiets heeft. Dat zou het land/de stad Port-au-Prince een stuk leefbaarder maken. Palmbomen, stoelen van beton, hangmatten, schommels; van alles is er langs de malecon. In het oude stadsdeel is de oudste kathedraal van het continent Amerika, het huis van Columbus, de voetgangerszone El Conde, oude panden uit de 16e eeuw, veel elektriciteitsdraden aan palen in de lucht. Verschillende kleuren gevels, sommige heel mooi onderhouden, andere volledig afgetakeld of alleen de gevel staat nog overeind en verder niks. Mensen zitten op straat domino te spelen, een fles Presidente bier voor zich, muziek aan. Ouders fietsen of lopen met kinderen op pleinen en in parken. Tijdens een van mijn wandelingen kwam ik een processie tegen, een band en zingende mensen in het wit gekleed, een groot beeld dragend. Dat zal de heilige Mercedes wel geweest zijn, wier feest het die dag was.
Overdag werkte ik op het kantoor van SSID, onze partner organisatie. Maandagochtend beginnen ze met devotie, waarbij we ook voor Haïti hebben gebeden. Elke dag kreeg ik een kop gemberthee van de schoonmaakster/huishoudster, die goed voor me zorgde.
Sinds orkaan Dorian grote schade aanrichtte op de Bahamas, zijn collega’s van Church World Service tweemaal afgereisd naar de Bahamas om de schade op te nemen. Dit gebeurt in samenwerking met andere organisaties. Er vinden gesprekken plaats met mensenrechtenorganisaties en collega’s in Indonesië over lessen die we kunnen leren van het werk verricht op het gebied van onderdak na de aardbeving in Sulawesi. Het is een complexe situatie, ook omdat er veel migranten wonen, voornamelijk uit Haïti, die buitengesloten worden van hulp en gedeporteerd dreigen te worden.
In de afgelopen periode hebben we nieuwe twee-jaren plannen ingediend bij Growing Hope Globally. Als voorbereiding hierop waren we in gesprek met een schrijver van diverse boeken (Timothy Schwartz) die veel onderzoek heeft verricht in het Noordwesten, waar de plannen uitgevoerd zullen worden. Het ene plan gaat over landbouw, veeteelt en toegang tot water en wordt uitgevoerd met AGEHPMDNG. Het andere plan bestaat uit visserij, landbouw en water en wordt uitgevoerd met GRADAID. Het werk zou eigenlijk 1 oktober beginnen, maar is wegens de omstandigheden in het land uitgesteld tot 1 november. Inmiddels zjin er al een aantal training sessies gegeven, is er een enquête gehouden en is er begonnen met bodembeschermingswerk. Corporatie KED graaft verder aan leidingen om buizen aan te leggen van een waterbron naar een nieuw te bouwen waterreservoir. Hoewel de activiteiten zeer beperkt zijn, wordt er dus nog wel wat verder gewerkt. De Verenigde Naties zijn bezig met een voorstel om de rivier Trois Rivières beter te benutten voor de bevolking van het Noordwesten en Artibonite. We voerden een gesprek met ze om te kijken hoe we elkaars werk kunnen aanvullen.
Er is nog steeds geen minister president bevestigd. De geplande sessies in het senaat zijn gesaboteerd door de banken buiten te zetten en het vertrek overhoop te halen. Daarbij heeft zelfs een senator geschoten en twee mensen geraakt. Mijn collega’s vertelden me over mijn woon-werk route, waar stenen naar auto’s gegooid worden, ruiten vernield, betonblokken worden gebruikt om de weg te versperren. Ik begrijp niet waarom er vernield moet worden om het vertrek van een president te eisen. Mijn collega’s zeiden dat men gewend is alleen gehoord te worden als er geweld gebruikt wordt. Het kantoor was vaker dicht dan open de afgelopen twee maanden. Het is een paar keer gebeurd dat de collega’s ’s ochtends wel naar kantoor gingen, waarna de wegen geblokkeerd werden en ze door rook en langs brandende autobanden naar huis moesten, waarbij ze moesten betalen om erdoor gelaten te worden.
Er zijn echter ook mooie gebaren. Zo vertelde Patrick me dat leerlingen bij hem uit de buurt bedreigd en geslagen werden door demonstranten omdat ze naar school gingen. Hun ouders hadden hen niet naar school moeten sturen, zieden de demonstranten. Marktvrouwen gaven de kinderen kleren zodat ze hun schooluniformen uit konden trekken en niet meer herkenbaar waren als leerlingen die uit school kwamen. Dat lees je niet in het nieuws, die solidariteit.
Ik had al een reis gepland staan naar Nederland, om ds. Sok te verrassen bij zijn 25-jarig ambtsjubileum als predikant. De reisdatum kwam steeds dichterbij en ik kon nog steeds niet in Haïti komen. Uiteindelijk zijn de plannen weer omgezet en ben ik 7 oktober van Santo Domingo naar Frankfurt gevlogen en vandaar met trein en bus naar Nederland gereisd. Eerst in Santo Domingo een trui gekocht, want ik was niet voorbereid op een reis naar een land met lage temperaturen. 7 september, 7 oktober; al een maand weg.
Het was een mooie treinrit, langs de Rijn. Het spoor volgde de rivier. Aan de overkant hellingen in herfstkleuren; groen, geel, oranje, bruin, rood, met her en der kastelen en kerken verspreid. Kon ik ook nog genieten van een stukje mooi Duitsland.
De aanleiding voor mijn komst was het 25-jarig ambtsjubileum van ds. Sok, dat op zaterdag 12 oktober werd gevierd in de christelijke gereformeerde kerk van Opperdoes. Een mooie avond met zang van koor, toespraken, aanwezigheid van de drie gediende gemeentes, zang van de kinderen Sok, een verhaal en foto’s over het leven van ds. Sok. Daarbij werd ook teruggekeken op de actiedag gehouden in Drogeham na de aardbeving van 2010. Het is duidelijk dat families Sok vele mensenlevens heeft geraakt, in positieve zin. Tot slot stond er nog een ‘spreker’ op de liturgie vermeld en mocht ik naar voren komen als verrassing. Een voorrecht om erbij te kunnen zijn. Als iemand veel voor je betekent, kun je dat soms het beste laten merken door er gewoon te zijn. Een kostbaar moment.
Mijn verblijf in Nederland had een nostalgisch tintje. Gelijk bij aankomst op het station al riep een oud-docent van de middelbare school aan me. Voor het eerst na 14 jaar keerde ik terug naar het Zernike complex van de Rijksuniversiteit Groningen. Ik had een afspraak met een oud-docent over microfinanciering. Vervolgens bij het Harmoniegebouw een gesprek met oud-docent Spaans en Engels. Mooi om weer eens de oude panden van de stad te zien en de gekleurde bomen langs de gracht. Ik was er toevallig op de dag dat de Vismarkt vol tractors stond wegens protesten omtrent het stikstofverhaal.
Ik had eveneens een afpraak in Veenendaal, bij diaconaat CGK. We keken terug op de bouw van de school in Cassavon, die door de christelijke gereformeerde kerken gefinancierd is. De afgelopen periode hebben de collega’s van communicatie een korte video samengesteld over de bouw van deze school, die hier te vinden is: https://youtu.be/JlzfqHrzMnE. Ik mocht afgelopen week ook het geweldig goede nieuws ontvangen van CGK dat er financiering is goedgekeurd voor de bouw van de basisschool in Baguette. Hieraan wordt ook bijgedragen door de United Church of Christ en American Baptist Church.
Vervolgens ook nog terug naar de basisschool waar ik op heb gezeten. Een oud-meester ging met pensioen en ik had de gelegenheid om samen met mijn moeder aanwezig te zijn bij het afscheid. Verder heb ik de gelegenheid gehad om een muziekavond bij te wonen in de kerk, om zelf weer eens het kerkorgel te kunnen spelen tijdens een dienst, om familie en vrienden te bezoeken, om een eindje te fietsen met m’n vader en m’n neefje in de mand achterop, om met m’n vader en nichtje te gaan schaatsen, om met mijn ouders te wandelen in het bos bij Beetsterzwaag en te genieten van de herfstkleuren. Samen met mijn ouders verbleef ik een paar dagen in Ede, vanwaar we bij deze en gene op bezoek gingen en verder gingen met onze nostalgie door bezoeken te brengen aan de markt in Geldermalsen, Gameren, genieten van herfstkleuren in de bossen te voet en op de fiets, een kerkdienst in Noordeloos, een bezoek aan het vestingstadje Zaltbommel met z’n bolwerken en mooie, oude panden en kerken, een waterpoort en beelden die aangeven hoe hoog het water stond tijdens de overstromingen in 1994. Tijdens een fietstocht door bos en over heide kwam ik langs een gedenkteken op een plaats waar parachutisten zijn geland in de tweede wereldoorlog en een voormalige opvang voor Belgen tijdens de eerste wereldoorlog. Goed om bij zulke historische momenten te blijven stilstaan.
Ik zou maar twee weken in Nederland verblijven, alleen werd de terugreis uitgesteld wegens voortdurende onrust in Haïti. Ik hoor dat een moeder haar jongste kind vraagt om van een afgrond te springen, niet in staat het kind zelf te doden, maar geen andere uitweg ziend omdat er geen schoolgeld is voor het kind, vooral nu de man des huizes recent is overleden. Een collega woont in een wijk waar heel de dag door schoten klinken. Al heeft hij geld op de bank, hij kan er niet komen en bovendien is de bank dicht. Z’n voedselvoorraad in huis slinkt en ze moeten op rantsoen. De eerste keer dat de president eindelijk sprak over de situatie, was in een uitzending om 2 uur ’s nachts. Oppositie komt telkens met een nieuwe ‘operatie’; ‘operatie zoek de president’, of ‘operatie alle overheidsgebouwen op slot’, waarbij letterlijk hangsloten aan de deuren van openbare gebouwen worden gehangen. Ook sommige kerken zijn gesloten. Een ambulance met een zwangere vrouw wordt niet door de wegblokkade gelaten en vrouw en kind sterven.
Bussen tussen Haïti en de Dominicaanse Republiek rijden al twee maanden niet. Op die doorgaande weg vinden veel overvallen plaats. Aan die weg ligt ook Ganthier, waar Church World Service jarenlang werkzaam is geweest. Een van de comité leden met wie we samenwerken, is neergeschoten door een gewapende bende die een auto met passagiers overviel. De Nationale Coördinatie van Voedselveiligheid heeft resultaten gepubliceerd van een onderzoek die aangeven dat vrijwel het hele land zich in ‘crisis’ situatie bevindt, terwijl het Noordwesten en de wijk Cité Soleil zich in staat van ‘urgentie’ bevinden. Als winkels of benzinepompen of banken even open zijn, staan er lange rijen. Wie zich op de weg begeeft, is een doelwit. Traangas reikt tot in de huizen toe. Een ieder met wie ik spreek, zegt dat dit de eerste keer is dat ze zoiets meemaken. Ook in vele andere landen zijn momenteel protesten gaande, inclusief Chili, Bolivia, Libanon en Hong Kong.
Temidden van dat alles ontvang ik diverse berichten van verdwijningen en overlijden. Een collega vertelt me dat een oud-klasgenoot van hem op een dag niet is thuisgekomen en tot op heden is er geen spoor van hem te vinden. In dezelfde periode overlijdt zijn tante maar het is onmogelijk om naar de begrafenis te gaan, aangezien ze in de Artibonite is en de wegen geblokkeerd zijn. Andere vrienden melden het overlijden van een oom, van een vader. Een van de vaders overleed doordat hij onder een boom terechtkwam die werd gekapt. Een nicht van een collega kreeg een aanval, kon niet op tijd bij een ziekenhuis komen en stierf. Een oudoom van dezelfde collega overleed ook. Het meest schokkende overlijdensbericht komt van een vriend en collega die bericht kreeg dat zijn 33-jarige broer niet fit was en hem ging halen in Cabaret, daarbij zich een weg worstelend over, langs en door wegblokkades. Tegen de tijd dat hij aankwam, trof hij zijn broer dood aan. Ze wisten niet dat hij ziek was. Een complete schok en een tweede broer die op jonge leeftijd is overleden. Toen zijn vriendin met baby per motortaxi naar Port-au-Prince reisde voor de begrafenis, werd ze onderweg meermalen aangehouden en onder schot bedreigd, gevraagd om geld. Een ieder die zich op de weg begeeft, is een doelwit.
Aangezien ik langer in Nederland was, maakte ik van de gelegenheid gebruik om een EHBO cursus te volgen bij het Rode Kruis. Dat kan allicht van pas komen in Haïti en elders. Van afstand kon ik verder werken. Er is een eindverslag geschreven over ons werk na orkaan Matthew. We zijn bezig met voorbereidingen voor een training die deze week wordt gehouden voor partner organisaties in Buenos Aires. We houden contact met collega’s via Skype. We denken na over plannen omtrent kinderrechten. We lezen en geven commentaar op de eerste versie van een verslag van Lumos getiteld ‘In de naam van de zorg en bescherming voor kinderen: institutionalisering in Latijns Amerika en het Caribisch gebied’.
Het was dankdag deze maand. In Nederland nemen we vaak zoveel voor vanzelfsprekend aan, we gaan er vanuit dat alles tot onze beschikking is en staan er niet bij stil dat dit niet ‘normaal’ is. Elders op de wereld is het een strijd om zelfs toegang tot basisvoorzieningen te hebben, zoals voedsel, water, gezondheidszorg, onderwijs, onderdak, werkgelegenheid.
De aanleiding van mijn reis naar Nederland was om aanwezig te zijn bij het ambtsjubileum van ds. Sok en op zijn beurt heeft hij ervoor gezorgd dat Haïti wat in het nieuws is gekomen de afgelopen periode, met een interview verschenen in het Reformatorisch Dagblad (https://www.rd.nl/kerk-religie/margot-de-greef-crisis-haïti-is-alarmerend-1.1610335), het Friesch Dagblad (https://frieschdagblad.nl/2019/11/20/margot-de-greef-blijft-in-twijzel-vanwege-de-crisis-in-haiti) en een kort gesprek op de radio (https://frieschdagblad.nl/2019/11/20/margot-de-greef-blijft-in-twijzel-vanwege-de-crisis-in-haiti, dinsdag 19 november).
Met een koffer vol kleurpotloden, kinderkleding en medische spullen vertrok ik dinsdag 19 november uit Nederland met als bestemming Argentinië. Van Amsterdam naar Frankfurt en vandaar naar Toronto. De vlucht uit Toronto vertrok met twee uur vertraging omdat er bagage van 5 passagiers die niet meegingen uit het ruim gehaald moest worden. We waren net opgestegen, toen er omgeroepen werd of er een arts aan boord was. Een passagier was onwel geworden en uiteindelijk moest er in Orlando, Florida een noodlanding gemaakt worden zodat de passagier naar het ziekenhuis gebracht kon worden. Er werd gelijk bijgetankt en na nog eens 2.5 uur wachten vervolgden we onze reis naar Santiago, Chili. Tot slot vandaar naar Buenos Aires, waar we met ruim vier uur vertraging aankwamen. Ondanks de vertraging, was mijn collega Luciano aanwezig om me op te halen. Het doel van de reis naar Argentinië is om deze week een training te organiseren voor partner organisaties van CWS uit Argentinië, Paraguay en Bolivia, terwijl er volgende week een bijeenkomst van ons regioteam zal plaatsvinden.
Het is me de rondreis wel geweest en hij is nog steeds niet afgerond. Ik hoop dat ik vanhier eindelijk weer terug kan naar Haïti.
Zaterdag 7 september bracht oud-collega William me naar het vliegveld van Port-au-Prince, vanwaar ik via Miami naar Havana, Cuba, vloog. Vliegend over de rustig ogende eilanden van de Bahamas is het moeilijk voor te stellen dat daar kortgeleden orkaan Dorian veel verwoesting veroorzaakte. Van Miami naar Havana keken we uit op een lange, smalle strook met een weg door zee, met lichtjes van hier en daar groepen huizen. Bij aankomst stond ik meer dan een uur in de rij bij immigratie. De hele hal was inmiddels leeg en ik bleef alleen over. Ik had een kopie van een visum en het origineel moest bij de immigratie zijn daar op het vliegveld. Uiteindelijk kreeg ik het originele visum inderdaad in m’n paspoort. Iemand van Consejo de Iglesias de Cuba wachtte me op maar zei dat er nog twee mensen aan zouden komen, dus ik moest buiten op een bankje zitten wachten, kijkend naar de oude auto’s en me erover verwonderend dat ik daar om 11 uur ’s avonds zomaar buiten kan zitten op een bankje, in m’n eentje. Na twee uur wachten kwamen de andere gasten uit Mexico en Honduras ook aan en konden we eindelijk naar het kantoor van Consejo de Iglesias de Cuba, waar ik direct in bed plofte.
De volgende ochtend na het ontbijt gingen we een eindje wandelen. We hadden drie tijdstippen doorgekregen hoe laat we opgehaald zouden worden maar de uiteindelijke conclusie was 1 uur. We liepen naar zee, waar mensen lagen te dobberen en duiken. Hartstikke schoon, helder water. Wat een verschil met Haïti. Helemaal geen stadgevoel of onveilig gevoel. Oude auto’s op straat. Karl Marx theater. Mooie, karaktervolle, oude gebouwen, maar ook afgetakelde gebouwen. Verderop moderne hoogbouw. Een onbewoond flatgebouw aan zee, tegenover een nieuw commercieel centrum. Binnen aan de muur hing een portret van Fidel Castro met een leus over de revolutie. Overal in het straatbeeld zijn revolutie uitspraken te lezen.
Toen we nog mooi op tijd terugkwamen bij het kantoor, bleek de chauffeur al sinds half 12 op ons te staan wachten. Dus we vertrokken direct, weer naar het vliegveld om de rest van de groep op te halen. Daar hebben we drie uren zitten wachten. Een van de passagiers was vastgehouden omdat ze documenten bij zich had voor de training en ze kreeg te horen dat organisaties soms anti-revolutionaire documenten meebrengen.
Eindelijk konden we dan verder naar Varadero. We reden langs zee, door dorpen, Matanzas, gedurig mooi uitzicht, een brug over een vallei. Zo kwamen we aan bij hotel Meliã Varadero, op een schiereiland, een smalle landstrook met zee aan beide kanten.
Het was al avond en het programma begon meteen. Zoekend naar de zaal, kwam ik buiten terecht, waar de lucht heel mooi oranje kleurde tussen de palmbomen aan zee. We werden welkom geheten door Consejo de Iglesias de Cuba, een lid van ACT Alliance in Cuba, evenals iemand van de Verenigde Naties.
De volgende ochtend ging de training echt van start. Het was een training over het Sphere handboek, internationale standaarden voor het handelen na een ramp. Deelnemers werden opgeleid als trainers over Sphere. Een internationaal gezelschap, met facilitatoren uit Guatemala, Zwitserland, Cuba en deelnemers uit El Salvador, Nicaragua, Cuba, Mexico, Amerika, Honduras, Guatemala, Colombia, Dominicaanse Republiek en Haïti.
Er werd gesproken over de context van Cuba en natuurlijk ook het embargo, over religie/spiritualiteit en broederlijke gemeenschap, de geschiedenis van Consejo de Iglesias de Cuba, opgericht in 1941. Jarenlang hebben ze zich ingezet voor veranderingen in het beleid op het gebied van gezondheid, milieu, religie, integratie van mensen met een handicap. Geen eenvoudige opgave met een regering die dit als een bedreiging zag en kerken die het niet als hun taak beschouwden.
Er werd gesproken over management van risico’s en ontwikkeling. Elke deelnemer ontving een Sphere handboek. In 1997 zijn voor het eerst de Sphere standaarden opgesteld, gebaseerd op het recht op een waardig leven, het recht op hulpverlening en het recht op verlichting in menselijk lijden.
In de pauze of ’s avonds liep ik een eindje langs het strand, beide kanten op totdat ik niet verder kon. Pal achter het hotel zijn rotsen/koraalrif en een eindje verderop een zandstrand. Prachtig, verschillende tinten blauw, schepen op het water, palmbomen. Aan het eind van de dag mooie zonsondergang boven zee. Even uitwaaien. Een schoonmaakster liet een briefje voor me achter om me een prettige dag te wensen en een geloofsgroet over te brengen, omdat ze mijn Bijbel had zien liggen. Het zijn de kleine dingen.
Het waren lange dagen. ’s Ochtends om half 8 begonnen we met groepswerk in het restaurant om een presentatie voor te bereiden over een ons toegewezen thema. We leerden over humanitaire normen, principes omtrent bescherming, onderwijs aan volwassenen, kwaliteit, verantwoording, deelname. Elke avond was er een programma in het hotel, met muziek of dans.
Het Sphere handboek bevat richtlijnen op het gebied van water, gezondheid, onderdak en voedsel. Afgezien van inhoudelijke kennis, leerden we ook presentatievaardigheden. Daarom moesten we zowel individueel als in groepsverband presenteren. Als groep presenteerden we over lesplannen en methodologieën. Deelnemers waren creatief en gebruikten allerlei manieren om een ieder te betrekken en tot denkten te zetten. Leerzaam, interessant, intensief. Een andere groep presenteerde een sessie over onderwijsmethodes en technieken. De eerste reeks individuele presentaties ging over eigen gekozen onderwerpen, de tweede reeks over de ‘essentiële humanitaire standaard’ en de daarbij horende verplichtingen over passende hulpverlening.
Een van de laatste dagen was ‘praktijkdag’. Met een oude schoolbus voorzien van teksten van solidariteit tussen Amerika/Canada en Cuba reden we naar het dorp Guásima. Daar werden we bij een kerk ontvangen, die in de jaren van de revolutie gesloten was en in 1996 wederom geopend is. Gezeten in een bunker/schuilplaats spraken we over water en sanitaire voorzieningen voor een vluchtelingengezin. We moesten ook water halen, om te berekenen hoe lang het duurde om een minimum hoeveelheid water beschikbaar te stellen. Een emmer water op het hoofd dus. Bij de volgende ‘stop’ van voedsel berekenden we hoeveel calorieën er in een voorraad etenswaren zat en hoelang een gezin daarvan rond kan komen. Als derde opdracht deelden we een kerkzaal in als tijdelijke opvang en tot slot bespraken we gezondheid en mogelijke risicofactoren, zoals vliegen en rondslingerend afval. Op die bijna laatste dag heb ik eindelijk een duik in zee genomen. Dat viel nog niet mee, gezien de hoge golven die ons heen en weer slingerden in het water. Donkere wolken kwamen langzaam bovendrijven.
De twee laatste dagen waren er afgevaardigden van het regiokantoor van ACT Alliance en het hoofdkantoor in Genève evenals andere speciale genodigden. Ze vertelden over het werk van ACT Alliance in de regio en relaties tussen overheid en de maatschappij. Er werd gesproken over onze rol als toekomstige facilitatoren van training sessies en per land moesten we ons plan presenteren op wat voor manier we vervolg gaan geven aan deze training. Ik presenteerde samen met iemand die voor Christian Aid werkt in Haïti.
Die dag keerden we terug naar de hoofdstad, Havana. Vanuit de bus zicht op zee, de hoogste brug van Cuba, zo nu en dan een vergezicht op groene bergen, een lange rij bij een benzinepomp, oude auto’s, ‘reclame’ voor revolutie. Op een stadium stond geschreven: ‘socialisme of de dood’. We reden een tunnel in en toen we eruit kwamen, waren we opeens in hartje Havana, met zich op de zee en een fort. Toen reden we algauw langs Hotel Nacional de Cuba, een historisch pand, een monument, een hotel waar beroemdheden en bandieten verbleven. Daar zou de laatste activiteit plaatsvinden. Een indrukwekkend gebouw en mooi in oude stijl gehouden, inclusief de liften. Vanaf de achterkant kijk je uit op de ‘malecon’, een boulevard langs zee. Ik maakte een ommetje en kwam uit op die malecon, een voetpad en autoweg langs de zee. Een tijd naar de ondergaande zon staan kijken die de lucht mooi oranje, geel en rood kleurde. De lichten gingen aan, de auto’s tuffen rond met hun mooie geluid. Een imponerend hotel op een rots.
We verkeerden in interessant gezelschap. Een Guatemalteek vertelde dat zijn moedertaal, het Mam, een van de moeilijkste talen is omdat er veel keelgeluiden bij zitten. In Guatemala zijn 20 Maya talen en nog 4 andere talen maar alleen Spaans is officieel. Er scheen die avond nog een show te zijn van Cubaanse muziek en dans maar helaas was dat niet goed gecommuniceerd waardoor ik er niet van op de hoogte was. De volgende ochtend bij het ontbijt werd er gitaar en viool gespeeld.
De afsluitende ceremonie vond plaats in gezelschap van vele genodigden. Het was de officiële lancering van de herziene versie van het Sphere handboek in het Spaans. Mensen van Consejo de Iglesias de Cuba spraken, van ACT Alliance, van een inter-gouvernementele organisatie, van Sphere, facilitatoren van de training. Toespraken dus. Ik keek geïnteresseerd toe hoe een ober met z’n ene arm netjes achter z’n rug, zoetigheid op schoteltjes plaatste, de andere, gehandschoende hand daarvoor gebruikend. Tijdens de ceremonie vond ook de diploma uitreiking plaats. Per land werden we naar voren geroepen. Daarna spraken drie deelnemers een dankwoord uit.
Daarmee sloten we een samenzijn en training van 10 dagen af. Er werd goed en actief deelgenomen aan de training en sindsdien hebben al meerdere deelnemers de opgedane kennis gedeeld met anderen. Aangenaam gezelschap.
Diezelfde middag, 16 september, vertrokken de meeste deelnemers naar het vliegveld. Ik zou met een tussenstop in Miami terugvliegen naar Haïti. Er waren echter protesten uitgebroken in Haïti de dag ervoor en een nieuwe reeks protesten om het ‘land op slot’ te houden was aangekondigd, waardoor ik niet van het vliegveld af zou kunnen komen. Ik verzette m’n aansluiting naar de 20e en we besloten dat ik tot die tijd in Miami zou blijven.
Aangezien ik een avondvlucht had, ging ik nog even een eindje wandelen. Ik liep langs een monument van generaal José Miguel Gómez, langs militaire punten, het plein van de revolutie met gedenkteken van José Martí en afbeeldingen van Che Guevara en Fidel Castro. De oude auto’s blijven interessant om te zien. Het zijn ook veel mooie, oude gebouwen, hoewel sommige niet goed zijn onderhouden.
Toen we naar het vliegveld reden, werden we twee keer aangehouden door de politie, die passagiers bij ons wou laten instappen. Nadat de chauffeur had uitgelegd dat hij mij, een buitenlander, naar het vliegveld ging brengen, lieten ze hem gaan. Er reden minder bussen en er stonden veel mensen te wachten bij de stations omdat er tekort was aan brandstof.
Na een korte vlucht, van minder dan een uur tijd, waren we van Havana weer in Miami. Het blijft bizar dat er zo’n wereld van verschil zit tussen drie plaatsen/landen die zo dichtbij elkaar liggen; Cuba, Amerika, Haïti.
Het was al laat toen ik aankwam. De volgende dag verhuisde ik naar een ander hotel, op loopafstand van het kantoor van Church World Service. Het kantoor in Miami houdt zich bezig met werken met migranten en vluchtelingen. Ik werd er hartelijk ontvangen. Ze deelden verhalen over migranten die asiel aanvragen en maanden opgesloten zitten in detentiecentra, over kinderen die van hun ouders worden gescheiden en afzonderlijk opgesloten. Eind 2016 was ik ook op dit kantoor en nu had ik opnieuw de gelegenheid om een presentatie te houden voor de staf, die met belangstelling luisterde en vragen stelde over ons werk in Haïti. Het is goed om bij zo’n grote organisatie meer van elkaars werk wereldwijd te horen.
Intussen ging mijn collega Rony in Haïti op pad met een motortaxi, aangezien hij wegens de wegblokkades niet met de auto erop uit kon. Het regende en de motor slipte en viel. De volgende dag ging hij drie klinieken langs maar die waren gesloten. Pas na twee dagen vond hij een kliniek met arts en vervolgens heeft hij drie weken met z’n knie in het verband gezeten. Ook een medewerker van partnerorganisatie GRADAID kreeg een motorongeluk. Hij moest door de scan maar dat kan alleen in Port-au-Prince en hij woont in het Noordwesten. Wegens de wegblokkades was transport naar de hoofdstad niet mogelijk. Inmiddels is het hem gelukt om via de noordelijke grens naar de Dominicaanse Republiek te reizen voor verdere gezondheidszorg. De controle aan de grens met de Dominicaanse Republiek is toegenomen. Het land is bang voor een extra influx van Haïtianen die de huidige situatie ontvluchten.
Ik had mijn ticket omgezet naar vrijdag, maar transport vanaf het vliegveld was nog steeds niet mogelijk, dus werden de plannen weer gewijzigd. In plaats daarvan vloog ik zaterdag 21 september naar de Dominicaanse Republiek, om in ieder geval dichterbij te zijn en op hetzelfde eiland. De onzekerheid van wanneer en hoe verder is slopend. Er wonen veel Haïtianen in Miami en ik kreeg voor twee mensen een pakketje mee. De turbulentie onderweg was zodanig dat passagiers oh en ah riepen en mijn buurvrouw begon te bidden.
In Santo Domingo wandelde ik in het weekend langs de malecon, langs de zee en door het oude stadsdeel met z’n mooie gebouwen. Ik vond het gewoon fijn om te kunnen lopen. Zo jammer dat Haïti niet zoiets heeft. Dat zou het land/de stad Port-au-Prince een stuk leefbaarder maken. Palmbomen, stoelen van beton, hangmatten, schommels; van alles is er langs de malecon. In het oude stadsdeel is de oudste kathedraal van het continent Amerika, het huis van Columbus, de voetgangerszone El Conde, oude panden uit de 16e eeuw, veel elektriciteitsdraden aan palen in de lucht. Verschillende kleuren gevels, sommige heel mooi onderhouden, andere volledig afgetakeld of alleen de gevel staat nog overeind en verder niks. Mensen zitten op straat domino te spelen, een fles Presidente bier voor zich, muziek aan. Ouders fietsen of lopen met kinderen op pleinen en in parken. Tijdens een van mijn wandelingen kwam ik een processie tegen, een band en zingende mensen in het wit gekleed, een groot beeld dragend. Dat zal de heilige Mercedes wel geweest zijn, wier feest het die dag was.
Overdag werkte ik op het kantoor van SSID, onze partner organisatie. Maandagochtend beginnen ze met devotie, waarbij we ook voor Haïti hebben gebeden. Elke dag kreeg ik een kop gemberthee van de schoonmaakster/huishoudster, die goed voor me zorgde.
Sinds orkaan Dorian grote schade aanrichtte op de Bahamas, zijn collega’s van Church World Service tweemaal afgereisd naar de Bahamas om de schade op te nemen. Dit gebeurt in samenwerking met andere organisaties. Er vinden gesprekken plaats met mensenrechtenorganisaties en collega’s in Indonesië over lessen die we kunnen leren van het werk verricht op het gebied van onderdak na de aardbeving in Sulawesi. Het is een complexe situatie, ook omdat er veel migranten wonen, voornamelijk uit Haïti, die buitengesloten worden van hulp en gedeporteerd dreigen te worden.
In de afgelopen periode hebben we nieuwe twee-jaren plannen ingediend bij Growing Hope Globally. Als voorbereiding hierop waren we in gesprek met een schrijver van diverse boeken (Timothy Schwartz) die veel onderzoek heeft verricht in het Noordwesten, waar de plannen uitgevoerd zullen worden. Het ene plan gaat over landbouw, veeteelt en toegang tot water en wordt uitgevoerd met AGEHPMDNG. Het andere plan bestaat uit visserij, landbouw en water en wordt uitgevoerd met GRADAID. Het werk zou eigenlijk 1 oktober beginnen, maar is wegens de omstandigheden in het land uitgesteld tot 1 november. Inmiddels zjin er al een aantal training sessies gegeven, is er een enquête gehouden en is er begonnen met bodembeschermingswerk. Corporatie KED graaft verder aan leidingen om buizen aan te leggen van een waterbron naar een nieuw te bouwen waterreservoir. Hoewel de activiteiten zeer beperkt zijn, wordt er dus nog wel wat verder gewerkt. De Verenigde Naties zijn bezig met een voorstel om de rivier Trois Rivières beter te benutten voor de bevolking van het Noordwesten en Artibonite. We voerden een gesprek met ze om te kijken hoe we elkaars werk kunnen aanvullen.
Er is nog steeds geen minister president bevestigd. De geplande sessies in het senaat zijn gesaboteerd door de banken buiten te zetten en het vertrek overhoop te halen. Daarbij heeft zelfs een senator geschoten en twee mensen geraakt. Mijn collega’s vertelden me over mijn woon-werk route, waar stenen naar auto’s gegooid worden, ruiten vernield, betonblokken worden gebruikt om de weg te versperren. Ik begrijp niet waarom er vernield moet worden om het vertrek van een president te eisen. Mijn collega’s zeiden dat men gewend is alleen gehoord te worden als er geweld gebruikt wordt. Het kantoor was vaker dicht dan open de afgelopen twee maanden. Het is een paar keer gebeurd dat de collega’s ’s ochtends wel naar kantoor gingen, waarna de wegen geblokkeerd werden en ze door rook en langs brandende autobanden naar huis moesten, waarbij ze moesten betalen om erdoor gelaten te worden.
Er zijn echter ook mooie gebaren. Zo vertelde Patrick me dat leerlingen bij hem uit de buurt bedreigd en geslagen werden door demonstranten omdat ze naar school gingen. Hun ouders hadden hen niet naar school moeten sturen, zieden de demonstranten. Marktvrouwen gaven de kinderen kleren zodat ze hun schooluniformen uit konden trekken en niet meer herkenbaar waren als leerlingen die uit school kwamen. Dat lees je niet in het nieuws, die solidariteit.
Ik had al een reis gepland staan naar Nederland, om ds. Sok te verrassen bij zijn 25-jarig ambtsjubileum als predikant. De reisdatum kwam steeds dichterbij en ik kon nog steeds niet in Haïti komen. Uiteindelijk zijn de plannen weer omgezet en ben ik 7 oktober van Santo Domingo naar Frankfurt gevlogen en vandaar met trein en bus naar Nederland gereisd. Eerst in Santo Domingo een trui gekocht, want ik was niet voorbereid op een reis naar een land met lage temperaturen. 7 september, 7 oktober; al een maand weg.
Het was een mooie treinrit, langs de Rijn. Het spoor volgde de rivier. Aan de overkant hellingen in herfstkleuren; groen, geel, oranje, bruin, rood, met her en der kastelen en kerken verspreid. Kon ik ook nog genieten van een stukje mooi Duitsland.
De aanleiding voor mijn komst was het 25-jarig ambtsjubileum van ds. Sok, dat op zaterdag 12 oktober werd gevierd in de christelijke gereformeerde kerk van Opperdoes. Een mooie avond met zang van koor, toespraken, aanwezigheid van de drie gediende gemeentes, zang van de kinderen Sok, een verhaal en foto’s over het leven van ds. Sok. Daarbij werd ook teruggekeken op de actiedag gehouden in Drogeham na de aardbeving van 2010. Het is duidelijk dat families Sok vele mensenlevens heeft geraakt, in positieve zin. Tot slot stond er nog een ‘spreker’ op de liturgie vermeld en mocht ik naar voren komen als verrassing. Een voorrecht om erbij te kunnen zijn. Als iemand veel voor je betekent, kun je dat soms het beste laten merken door er gewoon te zijn. Een kostbaar moment.
Mijn verblijf in Nederland had een nostalgisch tintje. Gelijk bij aankomst op het station al riep een oud-docent van de middelbare school aan me. Voor het eerst na 14 jaar keerde ik terug naar het Zernike complex van de Rijksuniversiteit Groningen. Ik had een afspraak met een oud-docent over microfinanciering. Vervolgens bij het Harmoniegebouw een gesprek met oud-docent Spaans en Engels. Mooi om weer eens de oude panden van de stad te zien en de gekleurde bomen langs de gracht. Ik was er toevallig op de dag dat de Vismarkt vol tractors stond wegens protesten omtrent het stikstofverhaal.
Ik had eveneens een afpraak in Veenendaal, bij diaconaat CGK. We keken terug op de bouw van de school in Cassavon, die door de christelijke gereformeerde kerken gefinancierd is. De afgelopen periode hebben de collega’s van communicatie een korte video samengesteld over de bouw van deze school, die hier te vinden is: https://youtu.be/JlzfqHrzMnE. Ik mocht afgelopen week ook het geweldig goede nieuws ontvangen van CGK dat er financiering is goedgekeurd voor de bouw van de basisschool in Baguette. Hieraan wordt ook bijgedragen door de United Church of Christ en American Baptist Church.
Vervolgens ook nog terug naar de basisschool waar ik op heb gezeten. Een oud-meester ging met pensioen en ik had de gelegenheid om samen met mijn moeder aanwezig te zijn bij het afscheid. Verder heb ik de gelegenheid gehad om een muziekavond bij te wonen in de kerk, om zelf weer eens het kerkorgel te kunnen spelen tijdens een dienst, om familie en vrienden te bezoeken, om een eindje te fietsen met m’n vader en m’n neefje in de mand achterop, om met m’n vader en nichtje te gaan schaatsen, om met mijn ouders te wandelen in het bos bij Beetsterzwaag en te genieten van de herfstkleuren. Samen met mijn ouders verbleef ik een paar dagen in Ede, vanwaar we bij deze en gene op bezoek gingen en verder gingen met onze nostalgie door bezoeken te brengen aan de markt in Geldermalsen, Gameren, genieten van herfstkleuren in de bossen te voet en op de fiets, een kerkdienst in Noordeloos, een bezoek aan het vestingstadje Zaltbommel met z’n bolwerken en mooie, oude panden en kerken, een waterpoort en beelden die aangeven hoe hoog het water stond tijdens de overstromingen in 1994. Tijdens een fietstocht door bos en over heide kwam ik langs een gedenkteken op een plaats waar parachutisten zijn geland in de tweede wereldoorlog en een voormalige opvang voor Belgen tijdens de eerste wereldoorlog. Goed om bij zulke historische momenten te blijven stilstaan.
Ik zou maar twee weken in Nederland verblijven, alleen werd de terugreis uitgesteld wegens voortdurende onrust in Haïti. Ik hoor dat een moeder haar jongste kind vraagt om van een afgrond te springen, niet in staat het kind zelf te doden, maar geen andere uitweg ziend omdat er geen schoolgeld is voor het kind, vooral nu de man des huizes recent is overleden. Een collega woont in een wijk waar heel de dag door schoten klinken. Al heeft hij geld op de bank, hij kan er niet komen en bovendien is de bank dicht. Z’n voedselvoorraad in huis slinkt en ze moeten op rantsoen. De eerste keer dat de president eindelijk sprak over de situatie, was in een uitzending om 2 uur ’s nachts. Oppositie komt telkens met een nieuwe ‘operatie’; ‘operatie zoek de president’, of ‘operatie alle overheidsgebouwen op slot’, waarbij letterlijk hangsloten aan de deuren van openbare gebouwen worden gehangen. Ook sommige kerken zijn gesloten. Een ambulance met een zwangere vrouw wordt niet door de wegblokkade gelaten en vrouw en kind sterven.
Bussen tussen Haïti en de Dominicaanse Republiek rijden al twee maanden niet. Op die doorgaande weg vinden veel overvallen plaats. Aan die weg ligt ook Ganthier, waar Church World Service jarenlang werkzaam is geweest. Een van de comité leden met wie we samenwerken, is neergeschoten door een gewapende bende die een auto met passagiers overviel. De Nationale Coördinatie van Voedselveiligheid heeft resultaten gepubliceerd van een onderzoek die aangeven dat vrijwel het hele land zich in ‘crisis’ situatie bevindt, terwijl het Noordwesten en de wijk Cité Soleil zich in staat van ‘urgentie’ bevinden. Als winkels of benzinepompen of banken even open zijn, staan er lange rijen. Wie zich op de weg begeeft, is een doelwit. Traangas reikt tot in de huizen toe. Een ieder met wie ik spreek, zegt dat dit de eerste keer is dat ze zoiets meemaken. Ook in vele andere landen zijn momenteel protesten gaande, inclusief Chili, Bolivia, Libanon en Hong Kong.
Temidden van dat alles ontvang ik diverse berichten van verdwijningen en overlijden. Een collega vertelt me dat een oud-klasgenoot van hem op een dag niet is thuisgekomen en tot op heden is er geen spoor van hem te vinden. In dezelfde periode overlijdt zijn tante maar het is onmogelijk om naar de begrafenis te gaan, aangezien ze in de Artibonite is en de wegen geblokkeerd zijn. Andere vrienden melden het overlijden van een oom, van een vader. Een van de vaders overleed doordat hij onder een boom terechtkwam die werd gekapt. Een nicht van een collega kreeg een aanval, kon niet op tijd bij een ziekenhuis komen en stierf. Een oudoom van dezelfde collega overleed ook. Het meest schokkende overlijdensbericht komt van een vriend en collega die bericht kreeg dat zijn 33-jarige broer niet fit was en hem ging halen in Cabaret, daarbij zich een weg worstelend over, langs en door wegblokkades. Tegen de tijd dat hij aankwam, trof hij zijn broer dood aan. Ze wisten niet dat hij ziek was. Een complete schok en een tweede broer die op jonge leeftijd is overleden. Toen zijn vriendin met baby per motortaxi naar Port-au-Prince reisde voor de begrafenis, werd ze onderweg meermalen aangehouden en onder schot bedreigd, gevraagd om geld. Een ieder die zich op de weg begeeft, is een doelwit.
Aangezien ik langer in Nederland was, maakte ik van de gelegenheid gebruik om een EHBO cursus te volgen bij het Rode Kruis. Dat kan allicht van pas komen in Haïti en elders. Van afstand kon ik verder werken. Er is een eindverslag geschreven over ons werk na orkaan Matthew. We zijn bezig met voorbereidingen voor een training die deze week wordt gehouden voor partner organisaties in Buenos Aires. We houden contact met collega’s via Skype. We denken na over plannen omtrent kinderrechten. We lezen en geven commentaar op de eerste versie van een verslag van Lumos getiteld ‘In de naam van de zorg en bescherming voor kinderen: institutionalisering in Latijns Amerika en het Caribisch gebied’.
Het was dankdag deze maand. In Nederland nemen we vaak zoveel voor vanzelfsprekend aan, we gaan er vanuit dat alles tot onze beschikking is en staan er niet bij stil dat dit niet ‘normaal’ is. Elders op de wereld is het een strijd om zelfs toegang tot basisvoorzieningen te hebben, zoals voedsel, water, gezondheidszorg, onderwijs, onderdak, werkgelegenheid.
De aanleiding van mijn reis naar Nederland was om aanwezig te zijn bij het ambtsjubileum van ds. Sok en op zijn beurt heeft hij ervoor gezorgd dat Haïti wat in het nieuws is gekomen de afgelopen periode, met een interview verschenen in het Reformatorisch Dagblad (https://www.rd.nl/kerk-religie/margot-de-greef-crisis-haïti-is-alarmerend-1.1610335), het Friesch Dagblad (https://frieschdagblad.nl/2019/11/20/margot-de-greef-blijft-in-twijzel-vanwege-de-crisis-in-haiti) en een kort gesprek op de radio (https://frieschdagblad.nl/2019/11/20/margot-de-greef-blijft-in-twijzel-vanwege-de-crisis-in-haiti, dinsdag 19 november).
Met een koffer vol kleurpotloden, kinderkleding en medische spullen vertrok ik dinsdag 19 november uit Nederland met als bestemming Argentinië. Van Amsterdam naar Frankfurt en vandaar naar Toronto. De vlucht uit Toronto vertrok met twee uur vertraging omdat er bagage van 5 passagiers die niet meegingen uit het ruim gehaald moest worden. We waren net opgestegen, toen er omgeroepen werd of er een arts aan boord was. Een passagier was onwel geworden en uiteindelijk moest er in Orlando, Florida een noodlanding gemaakt worden zodat de passagier naar het ziekenhuis gebracht kon worden. Er werd gelijk bijgetankt en na nog eens 2.5 uur wachten vervolgden we onze reis naar Santiago, Chili. Tot slot vandaar naar Buenos Aires, waar we met ruim vier uur vertraging aankwamen. Ondanks de vertraging, was mijn collega Luciano aanwezig om me op te halen. Het doel van de reis naar Argentinië is om deze week een training te organiseren voor partner organisaties van CWS uit Argentinië, Paraguay en Bolivia, terwijl er volgende week een bijeenkomst van ons regioteam zal plaatsvinden.
Het is me de rondreis wel geweest en hij is nog steeds niet afgerond. Ik hoop dat ik vanhier eindelijk weer terug kan naar Haïti.
Reageer op dit reisverslag
Je kunt nu ook Smileys gebruiken. Via de toolbar, toetsenbord of door eerst : te typen en dan een woord bijvoorbeeld :smiley
